همسایۀ هدایت
(میراثِ داستاننویسی غلامحسین ساعدی)
قهرمان شیری
نشر بوتیمار، 1393
۱۰۰۰ نسخه
287 صفحه
۱۹ هزار و پانصد تومان
پیش از هر چیز، بهتر است به عنوان زیبایی که نویسنده برای این اثر انتخاب کرده نگاهی بیفکنیم. چنانکه میدانید ساعدی سه چهار سال پایانی عمر نهچندان بلندش را بهاجبار در فرانسه گذراند و در آنجا دور از مامِ وطن، که سخت عزیزش میداشت، درگذشت و در پرلاشز، مشهورترین گورستان فرانسه واقع در پاریس، در کنار صادق هدایت آرام گرفت. نویسنده به همین اعتبار وی را همسایۀ هدایت نامیده است: ساعدی «در حوالی سحرگاه دوم آذرماه ۱۳۶۴ در سن پنجاهسالگی درحالیکه پدر و همسرش بر بالین او حضور داشتند درگذشت، و در گورستان پرلاشزِ پاریس در جوار صادق هدایت مدفون شد». به نظر میرسد وجه دیگر این عنوان یادآوریِ داستانهای روانکاوانهای است که از ساعدی به یادگار مانده است. ازآنجاکه هدایت بنیانگذار داستاننویسی مدرن فارسی است، مؤلف وی را به اعتبار نگارش داستانهای روانکاوانه، همسایۀ هدایت دانسته است.
در فصل اول نویسنده کوشیده است براساس مدارک و مستندات موجود و منتشرشده، زندگینامۀ انتقادی ساعدی را بهاختصار بررسی کند. این زندگینامه در عین ایجاز، ابعاد متنوع زندگی ساعدی ــ سیاسی، ادبی، و حرفهای ــ را دربرمیگیرد. مزیّتِ این زندگینامه در وهلۀ نخست، سویۀ تحلیلی و انتقادی آن و سپس گوشهچشمِ نویسنده به نامههای ساعدی و استنادهایی است که گاهی بدانها کرده است. این فصل درمجموع، خود به داستان کوتاهِ بلندی میماند. روایت جذاب و پُرکشش مؤلف از فرازوفرودِ زندگی ساعدی با اقبالِ گرم خواننده مواجه میشود. او در ادامۀ مطالعۀ کتاب درمییابد که مؤلف خود راویِ شیرینگفتاری است.
فصل دوم دربارۀ داستانهای کوتاه ساعدی است که در هشت مجموعهداستان گردآمدهاند. این بخش خواندنیترین و درعینحال نوآورانهترین بخش کتاب است. مؤلف بهدور از شتابزدگی، بلکه از سر تأنی، باریکبینی و ژرفاندیشی، یکیک داستانها را کاویده و بهنوعی رمزگشایی کرده است. رمزگشاییهای او، بیآنکه بر متن تحمیل شود، گاه خواننده را به وجد میآورد و شوق بازخوانی داستانها را در او برمیانگیزد. شیوۀ کار از این قرار است که وی نخست داستانهای هر مجموعه را در بافتار تاریخیشان قرار میدهد، ویژگیهای صوری و محتوایی هریک را برمیشمرد، سپس به نقد و بررسی و در پایان جمعبندی و نتیجهگیری آنها اهتمام میورزد.
نویسندۀ معرفی: مصطفی حسینی
