پندها و عبرتها از بناها آثار تاریخی مصر (ترجمهٔ خطط مقریزی)
تقیالدین احمدبن علیبن عبدالقادربن محمد مقریزی
مترجم: پرویز اتابکی و محمد رضا عطایی
نشر بنیاد پژوهشهای آستان قدس رضوی، چاپ اول 1397
300 نسخه
دوره ۴ جلدی
۱۷۴ هزار تومان
هیچیک از شهرها و مناطق قلمرو اسلام این اقبال را نداشته که چنین کتاب مفصل و پرمایهای در اوصاف و مناقبش نوشته شود و این بخت فقط و فقط نصیب مصر و بهویژه قاهره شده است.
در این کتاب خواننده با جغرافیا و سرگذشت شهر به شهر و محله به محله و روستا به روستای مصر، از عهد باستان تا عصر مؤلف، آشنا میشود. آنچه در این کتاب توجه خوانندگان را جلب کرده، ازاینروی آن را از دیگر کتابهای تاریخ متمایز میکند ـ بهویژه اگر تاریخ تألیف آن را در نظر بگیریم ـ توجه نویسنده به آثار باستانیِ بازمانده از اعصار گذشته و معرفی تفصیلی آنهاست؛ ازجمله اهرام باقیمانده از عهد فراعنه و این چیزی است که در کتابهای مهم تاریخی دیگر، ازجمله تاریخ فارسی کمتر میبینیم. اما ازآنجاکه مقریزی ادیب و دانشمندی کتابخوانده و ذوفنون است و چنانکه در مقدمهٔ کتاب مینویسد، قصدش از تألیف آن، عبرتآموزی به خوانندگان هم است، به هر مناسبت حکایات عجیب و اشعار فراوان و نکات ارزشمندی درخصوص آداب و رسوم و مراسم و جشنهای ملی و دینی مصریان آورده، کتابش را ـ دستکم مطابق ذوق کتابخوانان قدیم ـ خواندنیتر و آموزندهتر کرده است. نقطهٔ اوج یا دستکم یکی از نقاط اوج کتاب، تاریخ قاهره و سرگذشت بنیانگذاران آن، یعنی خلفای فاطمی است.
مقریزی، مؤلف کتاب، در قاهره زاده شد و در همان شهر بالید و تحصیل کرد و در دولت ممالیک صاحب مناصبی چون حسبه و قضا شد و عاقبت هم در همانجا از دنیا رفت. چنانکه از مقدمهٔ کتاب پیداست، بهسبب دلبستگی شدیدی که مقریزی به مصر و مآثر آن و بهویژه زادگاهش قاهره دارد، در این بخش گویی احساس وظیفه میکند به معرفی تفصیلی قاهره و محلهها و ابنیه و خیابانها و مساجد و قصرها و هرآنچه قاهره را قاهره کرده بپردازد و با بیان سرگذشت آن، حقِ بانیان اسماعیلیمذهب این شهر باشکوه را، که آن را ساختند و تاحد بغدادِ عباسیان به آن رونق بخشیدند و نام و آوازهاش را طی قرنها بر سر زبانها انداختند، ادا کند.
نویسندۀ معرفی: اسماعیل باغستانی
