مسالک المحسنین
- عبدالرحیم طالبوف
- نشر علمی و فرهنگی، چاپ دوم ۱۳۹۵
- ۱۰۰۰ نسخه
- ۱۷۷ صفحه
- ۱۲ هزار تومان
مسالک المحسنین داستانی است تمثیلی از سفر تحقیقی هیئتی به ریاست راوی داستان، به نام محسن، با دو مهندس به نامهای مصطفی و حسین و یک طبیب به نام احمد و یک معلم شیمی به نام محمد، که از طرف «اداره جغرافیای موهومی مظفری» در سال ۱۲۸۲ ش. برای صعود به قلهٔ دماوند و بررسی معدن یخ سمت شمالی آن، ارتفاع قله و بررسی برخی موضوعات دیگر راهی سفر میشوند. سفر و مشاهداتِ گروه اعزامی و گفتوگوهایی که بنابر اتفاقاتِ معمولِ سفر میانشان مطرح میشود، محملی است برای بیان دیدگاههای نویسنده دربارهٔ اوضاع و احوال اجتماعی و سیاسی ایران و مقایسهاش با وضع مردم و سیاست و اجتماع در اروپا و بحث در چندوچون و چرایی آن. مسئلهٔ آموزش همگانی، فراگیری فساد و انحطاط اخلاقی، وخیمبودن بهداشت عمومی، خرافات و جهل و استبداد و استعمار، عدالت و آزادی ازجمله مسائل مورد گفتوگوست و استشهادِ شخصیتهای رمان به گفتار و کردارِ بیسمارک و ژنرال مولتکه و ناپلئون بناپارت، گاریبالدی و یویکتور امانوئل اول و… در بحثها، و تلاششان برای اقناع یکدیگر بهحدی است که به عنوان خصوصیتی سبکی در سطح فکری رمان جلب نظر میکند.
مسالکالمحسنین با اینکه در زمرهٔ اولینهای رماننویسی در ایران است، که بیش از صدسال پیش نوشته شده، اما هیچ بوی کهنگی نمیدهد. اهمیت مسالکالمحسنین و همزمان لطف خواندنش در این است که علاوه بر لذتبخشی بصیرتافزاست و نهتنها ریشهٔ خیلی از برداشتها و افکار ما دربارهٔ تجدد را توضیح میدهد که برایمان معلوم میکند آنچه اکنون با آن روبهرو هستیم ادامهٔ جریان فکری ـ فرهنگیای است که بیش از صد سال است شروع شده. داستان، آنگونه که یک سفرنامه میتواند پیش برود، با ترکیبی از چشمانداز و رویدادها و آدمهای مسیر و گفتوگوها در بسترِ دیدگاهِ راوی و قصد نویسنده از طرحِ مسائل مهم و اندیشیدنیِ مملکت جلو میرود. سفر به پایان میرسد و راوی گزارش این سفر تحقیقی را نزد وزیر میبرد و تازه آنجاست که متوجه میشود کل این سفر و تحقیق به سفارش دولت انگلیس بوده و وزیر هم حفظ قدرتش را مدیون آنهاست.
نویسندهٔ معرفی: زهرا امینی