عشقی
سیمای نجیب یک آنارشیست
محمد قائد
نشر ماهی*، چاپ دوم ۱۳۹۷
۷۰۰ نسخه
۲۸۸ صفحه
۳۵ هزار تومان
کتاب عشقی سیمای نجیب یک آنارشیست در زمرهٔ آثاری است که با هدف پرده برداشتن از زندگی یک فرد، به زوایایی تاریک یک دوران ـ که هنوز و همچنان ناروشن باقی مانده ـ پرتو میافکند.
مؤلف خود دربارهٔ اثرش میگوید: «این کتاب نه تقدیس یک شاعر، نه بزرگداشت یک متوفی، و نه سختگیری نسبت به مردی است که بسیاری از ایرانیان او را دوست دارند، بیآنکه به همان اندازه مشتاق خواندن آثارش باشند». او همانگونه که از ولادیمیر ناباکوف نقل کرده، معتقد است: «بهترین بخش زندگینامهٔ نویسنده، نه داستان ماجراهایی که بر او گذشت، بلکه شرح تحول سبکِ کار اوست» و شاید همین چشمانداز به کتاب رویکردی تحلیلی ـ انتقادی بخشیده است…
… نویسنده در پیشگفتار کتابش به «نقد سیر اندیشه بهعنوان ماجرای زندگی» میپردازد و این بهانهای است برای طرح «اسطورهٔ عشقی»، ازجوانمرگی او تا مقایسهاش با دیگر قربانیان خشونت، همچون کلنل پسیان و شیخ محمد خیابانی؛ و مواجهه با دو ساحت مختلف عشقی، یکی در مقام اسطورهٔ مقاومت و پرخاش به جابریت، شهید راهِ حقگویی و ستیز با باطل، کبوتر بهخونخفتهٔ بام میهن که کشتهٔ کینه و نفرت زراندوزان و جباران شد … و عشقیِ دوم در جایگاه نویسنده، شاعر، روزنامهنگار و انقلابی و نظریهپردازی که میتوان عقاید، آرا و نوشتههایش را نقد کرد و به آنها نمره داد.
منابع قائد در تدوین کتاب حاضر، معدود کتابها یا ـ بهتعبیر خود او ـ «عشقینامه»هایی است که در این ۹۶ سالی که از ترور عشقی میگذرد عمدتاً بهدست دوستان نزدیکش نگاشته شدهاند. معمولاً روایتهایی که از دهان و قلم نزدیکان فرد نقل یا نوشته میشود از آسیب ملاحظه و رعایت، چشمپوشی و جانبداری، حفظ حریم شخصی و … برکنار نیست. این است که سرانجام، از سالهای مهاجرت، روابط عاطفی، زدوبندهای احتمالیِ جوانیِ روزنامهنویس و سیاستپرداز، حتی سنّ دقیقش چیزی دستِ کنجکاوی علاقهمندان به او را نمیگیرد. اما تحلیلهای دقیق و سنجیدهٔ قائد در سنجهٔ اطلاعات غلط و درست و پایش آن با وقایع روزگارش نوعی کیمیاگری است: رسیدن به طلا، با کموزیادکردن ملات و دستبردن در ترکیبِ فلزاتِ پست!
نویسندۀ معرفی: شهرام زرگر
