سازوکار فاشیسم: سیاست ما و آنها
جیسن استنلی
مترجم: بابک تختی
مؤسسهٔ انتشارات نگاه، چاپ اول ۱۳۹۸
۲۰۰۰ نسخه
۱۷۶ صفحه
۲۶هزار و پانصد تومان
منظور از فاشیسم چیست؟ استنلی (نویسندۀ کتاب) در توضیحی کلی دربارهٔ این مفهوم میگوید: «من عنوان فاشیسم را برای برخی گونههای ملیگرایی افراطی (مثل ملیگرایی براساس نژاد، مذهب، فرهنگ) برگزیدم که در آنها یک رهبرِ دیکتاتور نمایندهٔ ملت است و در مقام آنها حرف میزند» (ص ۱۱). و او هدفِ این گونههای ملیگرایی افراطی را رسیدن به قدرت و کسب دستاوردهای سیاسی از راه ساختنِ دوگانهٔ «ما» و «دیگری» و دمیدن در آتش ترس و درنتیجه نفرت از «دیگری» میداند. سیاستمدار فاشیست برای چنین کاری بیش از همه به دنبال انسانیتزدایی از گروهی از مردم (معمولاً اقلیتی جنسی، مذهبی، قومی، یا فرهنگی) میرود و با این کار، مانعِ همدلی هواداران خود با اعضای آن اقلیت میشود. بدینترتیب، راه برای طرد آن اقلیت و رفتارهای غیرانسانی با آنها، که در بدترین شکل به نسلکشی میانجامد، هموار میشود.
روشن است که چنین توصیفی کلی از فاشیسم شاید تابِ بسیاری از باریکاندیشیهای نظری را نیاورد. اما باید در نظر گرفت با توجه به نگرانیِ عاجلی که توضیح آن گذشت، انتظار میرود که کتابِ استنلی کتابی نظری و انتزاعی دربارهٔ مفهوم فاشیسم و مداقه در حدود و ثغور آن نباشد. آنچه برای او ضروریتر است بحث از «تاکتیکهای فاشیستی بهمثابهٔ مکانیسمی [است] که برای تسخیر قدرت بهکار میرود» (ص ۱۲). بهعبارتدیگر، استنلی میخواهد سازوکارهایی را معرفی کند که سیاستمدار فاشیست از طریق آنها به آنچه برای کسب قدرت سیاسی به آن متکی است دست مییابد: یعنی ایجاد و/ یا تعمیق دوگانهٔ «ما» و «دیگری».
بدینترتیب، در کنار مقدمه و مؤخرهٔ کتاب، فصلهای دهگانهٔ آن هریک به معرفی و بررسی یکی از این تاکتیکها میپردازد و البته در خلال آنها توضیح داده میشود که چگونه این تاکتیکها «بر روی یکدیگر بنا شده و هرکدام دیگری را حمایت میکند» (ص ۱۶۱). در هریک از فصلهای کتاب، استنلی پس از توضیح ایدهٔ کلیِ تاکتیک بررسیشده در آن فصل، نخست با مثالهایی متعدد نمونههایی از اتخاذِ این سیاستها در گذشته را یادآور میشود.
ساختار روشن کتاب و زبانِ فصیح استنلی، که بهخوبی در ترجمهٔ فارسی کتاب منعکس شده است، در کنار استنادهای مکرر به نمونههای ملموس تاریخی و معاصر از جوامع گوناگون چنان است که میتوان گفت با خواندن کتاب امیدی که استنلی از آن سخن میگوید برآورده میشود.
نویسندهٔ معرفی: ساجد طیبی
