تئاترکراسی در عصر مشروطه (1304-1285)
کامران سپهران
انتشارات نیلوفر، چاپ اول 1388
1650 نسخه
255 صفحه
18 هزار تومان
کامران سپهران در کتاب تئاترکراسی در عصر مشروطه، با طرح این دیدگاه که تئاتر عصر مشروطه تئاتری سیاسی و برآمده از دل دموکراسی است، برآن است تا پیوند تئاتر و سیاست، رابطۀ تئاتر و اقشار مختلف جامعه، چگونگی استفادۀ گروههای سیاسی از تئاتر و همچنین نقش بسزای تئاتر در دگرگونی و تحولات سیاسی و اجتماعی را تشریح کند. سپهران به همین سبب تئاترکراسی در عصر مشروطه را برپایۀ نظریات آنارشیستی رانسیر درباب سیاست زیباشناسی و توزیع حسپذیری، که در کتابهایی مانند “آموزگار ناآگاه” و “سیاست زیباشناسی: توزیع حسپذیری” طرح شدهاند پیریزی میکند. رانسیر سیاست را امری تئاترکراتیک میداند؛ زیرا نزد وی سیاست با بهعرصهآمدن مردم آغاز میشود. تماشاگرسالاری یا تئاترکراسی اگرچه اصطلاحی ناآشناست، اما قدمتی هزارانساله دارد. تئاترکراسی را اولینبار افلاطون مطرح میکند و آخرین خوانش از آن را ژاک رانسیر، فیلسوف الجزایری، در قرن ۲۱ ارائه میدهد…
… در کتاب تئاترکراسی در عصر مشروطه، کامران سپهران با تکیه بر نظریات رانسیر میخواهد تئاتریّت عصر مشروطه و سیاسیبودن تئاتر این عصر را شرح دهد. او در این پژوهش در موضوع برابریطلبی تئاتری و بهصحنهآمدن اقلیتهای اجتماعی، از تأسیس تئاتر ایران بهدست اقلیت ارامنه مینویسد: روندی که بهتدریج حرفهایگری را نیز برای تئاتر ایران به ارمغان میآورد. او همچنین با بررسی آثار گرگور یقیکیان، نمایشنامهنویس ارمنی، پیچیدگیهای سیاست رهاییبخشی تئاتر را به بحث میگذارد و با کمک متون نمایشی عصر مشروطه در مقام سندهای تاریخی، پیوند تئاتر و روزنامه را در قالب روزنامۀ تئاتر تشریح میکند. در ادامۀ بررسی رویدادهای این دوره، سپهران میپرسد که آیا در تئاتر، بازتابهای سخن استبداد را هم میتوان یافت یا تئاتر صرفاً در جهت برابری و رهایی حرکت کرده است؟ حرکتهای پلیسی ـ ضد تئاتری در این عصر به چه نحو عمل میکردهاند و چه میزان قدرت مانور داشتهاند؟ نویسنده پاسخ این سؤالات را با نگاه به حضور زنان و نقش فعال ایشان در عرصۀ اجتماع و رابطۀ متقابل تئاتر، انجمنها و احزاب خودجوش عصر مشروطه بیان میکند. بررسی کارنامۀ نمایشنامهنویسی میرزاده عشقی و قیاس آثار وی با نمایشنامههای مؤیدالممالک فکری ارشاد پایانبخش مطالب این کتاب است.
نویسندۀ معرفی: روحالله سمیع
